“Bà con có nhà không? Con gọi bà con ra đây đi lễ với bà đi” Bà cụ tươi tỉnh nói với cháu bé 7 tuổi sau khi cháu ra trả lời chuông ngoài cổng nhà cháu, một gia đình nửa Việt nửa Hoa sống ngay giữa vùng Cabramatta, vùng tập trung người Viêt-Hoa đông nhất tại Úc.

“Nó không có nhà, nó đi shopping … mày có nói gì với nó không?” Cháu bé cũng niềm nở vui vẻ trả lời bà lão. Bà lão thì cứng lưỡi đứng đơ như khúc gỗ, không biết nói gì lẳng lặng quay đi.

Việc này có thật và không phải là chuyện hiếm trong cộng đồng người Việt tại Úc. Giờ đây thì chẳng ai còn lo con cái mình không nói được tiếng Anh mà ngược lại. Đối với các gia đình còn trọng văn hóa Việt, việc con cái nói được tiếng Việt, dù chỉ ở mức giao tiếp thường, là niềm tự hào vô biên của cha mẹ.

Gửi con đi học các lớp tiếng Việt:

Mặc dù các cháu học tại các trường tiểu học, trung học mà đa phần là con em người Việt, người Việt gốc Hoa, ngôn ngữ chính để giao tiếp của các cháu là tiếng Anh, và tiếng Anh của các cháu chuẩn không kém bất cứ chú Úc con nào.

Việc này đã sinh ra nhiều mâu thuẫn nhỏ trong gia đình khi mà chính cha mẹ các cháu không rành tiếng Anh và phải dạy các cháu tiếng Việt để ít nhất có thể dạy dỗ các cháu. Bởi vậy để đáp ứng nhu cầu này, các trường Tiểu học, Trung học trong vùng đều tổ chức các lớp tiếng Việt vào cuối tuần để phụ huynh gửi con em mình tới học. Dưới sự ép buộc của cha mẹ, nhiều cháu cũng phải miễn cưỡng học thứ ngôn ngữ mà các cháu cho rằng chỉ để đối thoại với vài người trên thế giới này, đó là ba mẹ và có thể là ông bà.

Ngoài các trường ra, tại các chùa cũng có tổ chức các lớp tiếng Việt kết hợp với những bài giảng về đạo phật bằng tiếng Việt cho các cháu. Các lớp này thường miễn phí và chủ yếu các cháu có cha mẹ sung đạo tham dự và thầy thường là các nhà sư trẻ.

Quyền lực tối cao của cha mẹ và xung đột văn hóa:

Khi ở VN cha mẹ thường dùng thứ đạo Khổng toàn năng để dạy dỗ con cái và không cho phép bất cứ hành động, lời nói phản kháng từ con trẻ. Văn hóa giáo dục tự do của Úc lại ngược lại cổ vũ các cháu độc lập suy nghĩ và phản biện, và các cháu lớn lên trong môi trường đó đã hình thành các tính cách độc lập và tình hình càng tồi tệ khi cha mẹ nói tiếng Anh thua xa các cháu, và thường dựa vào các cháu để làm phiên dịch cho mình.

Có lần tôi nhận dược 1 cứ điện thoại của anh bạn có con đang học lớp 6 với giọng hốt hoảng:” thằng nhóc nhà em nó dọa báo cảnh sát nếu em đánh nó, có đúng mình không được quyền đánh tụi nhóc phải không anh?” quả thật là các cháu đã sớm được tiếp cận với sách vở, và hiểu biết về luật pháp hơn cha mẹ và trong trường hợp như vậy, cha mẹ nên nghe theo các cháu để tránh phiền toái”.

Khủng hoảng về nguồn gốc bản thân (crisis of identity):

Trong khi đa số các cháu lớn lên trong môi trường Úc, nói tiếng Anh, làm việc tại các công ty Úc và tự nhận mình là người Úc gốc Việt, thì một bộ phận nhỏ các cháu được gia đình giáo dục rất tốt, quá tốt để giữ lại văn hóa Việt nam thì gặp phải khủng hoảng nguồn gốc trên. Các cháu không biết nên coi mình là người Việt hay Úc. Hậu quả là các cháu không đủ tự tin để hòa nhập hoàn toàn vào XH Úc, trong khi đó thì không tìm được những nhóm bạn cùng tuổi có suy nghĩ và văn hóa Việt giống mình để giao lưu. Chính vì vậy việc giáo dục các cháu bảo tồn văn hóa Việt tới mức nào để các cháu có thể phát triển và thấm nhuần văn hóa Úc để có thể sống hạnh phúc lâu dài tại đây là một vấn đề mà các bậc phụ huynh cũng phải cân nhắc.

Bài toán cân bằng:

“Học tiếng Việt và văn hóa Việt nên được ưu tiên để động viên các cháu, nhưng hãy coi đó như một lựa chọn của các cháu có sự hướng dẫn của cha mẹ, hơn là ép buộc các cháu” đó là ý kiến của anh Nam, một Việt kiều đã sống ở Úc trên 20 năm. Anh và toàn thể gia đình chọn tiếng Anh để giao tiếp hàng ngày và các cháu của anh không hề nói tiếng Việt. Anh xác định các cháu sẽ chỉ là khách du lịch sau này nếu chúng có về thăm Việt Nam nên a không coi đó là 1 thiếu xót gì trong việc dạy dỗ của vợ chồng anh.

Cuộc tranh luận sẽ không có kẻ thắng, người thua, nhưng nếu như nhìn vào tấm gương từ các dân tộc khác thì anh Nam là người thức thời. từ thế hệ thứ hai, thứ ba của người Ý, Hy Lạp, tìm được người còn nói được thứ tiếng của cha mẹ, ông bà là vô cùng hiếm hoi.

NKM